{reszta świata}
Fatalne fado
Surowe dźwięki gitar z nutką monotonii i egzystencjalnego niepokoju przy świadomości braku wpływu na koleje własnego losu. Fado codzienne, fado miłosne, fado tragiczne, wzniosłe, wreszcie - fado do bólu ludzkie. Aby chłonąć dźwięki fado wystarczy odrobina chęci i cierpliwości, zaznajomienie z tą jakże nietypową formą wymaga odrobiny wyciszenia, najlepiej przy kieliszku dobrego porto w gronie bliskich znajomych. Sama muzyka poprowadzi odbiorcę w głąb, a każda wrażliwa dusza od razu zrozumie, że rzecz dotyczy tematów ważkich, niejednoznacznych, niedopowiedzianych, lewitujących gdzieś w meta-poziomie, będących poza zasięgiem naszej aktywności.
Okoliczności powstania tego gatunku muzycznego prawdopodobnie okażą się nieistotne dla tych, którzy powierzchownie odbierają muzykę, koneserzy natomiast z całą pewnością sięgną ad fontes, by zgłębić jego nie do końca wyjaśnione początki. Nie ma fado bez Portugalii, lecz korzenie tej smutnej pieśni wybiegają daleko od wybrzeży Europy.
Według jednej z teorii pieśni o przeznaczeniu przybyły na ląd europejski pod koniec XVIII wieku z terenów Afryki wraz z rzeszą czarnoskórych niewolników, których zatrudniali do pracy przedsiębiorcy z Półwyspu Iberyjskiego. Inna teoria proponuje umiejscowienie początków fado w Brazylii. Inspiracja tamtejszą sambą miała skłonić zachodnioeuropejskich żeglarzy do zaimportowania na ląd portugalski ciekawych rytmów z drugiej części świata, które już na miejscu ulegały dalszym transformacjom. Niektórzy badacze doceniają niebagatelny wpływ kultury muzułmańskiej na kulturę zachodniej Europy, doszukując się początków fado w dawnych pieśniach Maurów.
W samej Portugalii smętna, gitarowa muzyka zadomowiła się w dzielnicach portowych zamieszkiwanych przez biedotę, prostytutki, kloszardów, szemranych handlarzy. Niezależnie od miejsca wykonywania szczególnym wyróżnikiem fado jest akompaniament dwóch gitar klasycznych i specyficzna modulacja głosu, która może kojarzyć się z zawodzeniem rozdzielonych kochanków, smutkiem wynikającym z niespełnionych nadziei na lepsze życie czy po prostu z rozczarowania szarą rzeczywistością. Wyróżniono dwa rodzaje fado ze względu na miejsce upowszechnienia i zakres tematyczny. Fado lizbońskie tym różni się od fado z Coimbry, że może być wykonywane zarówno przez kobiety jak i mężczyzn. W Coimbrze śpiewakami są wyłącznie mężczyźni. Różnice w formie przekładają się także na różnice w treści. Podczas gdy w stolicy Portugalii śpiewa się o obliczach życia codziennego, jego radościach i smutkach, w Coimbrze dominują tematy nostalgiczne, liryczne, melancholijne.
Przekaz, jaki niesie ze sobą ta portugalska muzyka, jest klarowny. Nic przecież nie zależy od nas, nie jesteśmy w stanie w żaden sposób wpłynąć na przebieg własnego życia, dlatego czekamy w bierności na to, co ostateczne. Fatalizm to myśl przewodnia fado, jego zaciekła filozofia.
Współcześnie fado przeżywa odrodzenie, jednak już nie na dotychczasowych zasadach. Jedną z najbardziej znanych fadistek jest obecnie Mariza, urodzona Mozambijka, naśladowczyni Amalii Rodrigues, niekwestionowanej królowej tego gatunku.
„Zwyciężone dusze/ zgubione noce/ dziwne cienie w Mourarii/ śpiewa jakiś włóczęga/ płaczą gitary/ miłość, zazdrość/ popiół i tłum/ ból i grzech/ to wszystko istnieje/ to wszystko jest smutne/ to wszystko to jest fado."
(Amália Rodrigues "Tudo Isto É Fado")
txt. Ewa Młynarczyk
Zdjęcia za:
Rysunek: http://www.marciomelo.com/drama/Stories/Stories.htm
Gitara: http://www.fado.nl/images/guitarra2-web.jpg
Polecam tekst z Tygodnika Powszechnego:
http://tygodnik2003-2007.onet.pl/1545,5669,1134297,tematy.html
Wkrótce w Poznaniu festiwal FADO: Poznań Live Festival - FADO
dodaj komentarz